1528 – 1613
Phùng Khắc Khoan
Tên gọi khác: Trạng Bùng, Mai Quận công; hiệu Nghị Trai
Danh thần, nhà ngoại giao, học trò Trạng Trình
Quê quán / gốc tích: Làng Bùng (Phùng Xá, Thạch Thất, Hà Nội)
☯ Dịch học – Lý sốTừ năm 15 – 16 tuổi đã theo học Nguyễn Bỉnh Khiêm và tinh thông cả thuật số. Ông phò nhà Lê trung hưng, đỗ Hoàng giáp năm 53 tuổi. Năm 1597, ông đi sứ nhà Minh và thuyết phục được triều Minh công nhận nhà Lê.
Cuộc đời & sự kiện chính
- ~1543
Theo học Nguyễn Bỉnh Khiêm.
- 1556
Được Trịnh Kiểm sai đi hỏi ý Trạng Trình về việc chọn người nối ngôi.
- 1580
Đỗ Hoàng giáp ở tuổi 53 (dân gian vẫn gọi là Trạng Bùng).
- 1597
Làm Chánh sứ sang nhà Minh; xướng hoạ thơ với sứ thần Triều Tiên Lý Toái Quang.
- 1602
Làm Thượng thư Bộ Hộ, được phong Mai Quận công.
- 1613
Mất, thọ 86 tuổi.
Kinh Dịch & Lý số
Là học trò thân cận của Trạng Trình, Phùng Khắc Khoan được sử sách ghi nhận là tinh thông cả thuật số. Thầy trò thường trao đổi với nhau về những điều tiên tri. Nhờ hiểu lối nói ẩn ý của thầy, ông nhiều lần trở thành người truyền đạt lời khuyên của Trạng Trình cho các bậc cầm quyền.
- Lĩnh hội và truyền đạt các lời khuyên ẩn ý của Trạng Trình cho chúa Trịnh
- Sứ hoa thi tập, Lâm tuyền văn – thơ văn đi sứ và thơ Nôm
Tích truyện
Giống lúa cũ và ngôi chùa
Năm 1556, vua Lê Trung Tông mất mà không có con nối dõi. Trịnh Kiểm nắm hết binh quyền, trong lòng muốn tự lên ngôi nhưng còn do dự. Ông hỏi ý Phùng Khắc Khoan; ông không dám quyết, xin về Hải Dương hỏi thầy.
Trạng Trình nghe hỏi, không nói gì về việc nước. Ông quay sang dặn người nhà rằng năm nay mất mùa, nên tìm giống lúa cũ mà gieo. Rồi ông dẫn khách sang chùa. Tương truyền, ông nói với nhà sư rằng giữ chùa thờ Phật thì sẽ được ăn oản.
Phùng Khắc Khoan hiểu ngay. “Giống cũ” là con cháu nhà Lê. “Giữ chùa thờ Phật” là cứ tôn phò vua Lê, còn quyền hành thực tế vẫn trong tay họ Trịnh. Ông về thưa lại với Trịnh Kiểm.
Trịnh Kiểm nghe theo, tìm người dòng dõi nhà Lê lập làm vua, tức Lê Anh Tông. Từ đó hình thành thế “vua Lê – chúa Trịnh” kéo dài hơn hai trăm năm. Lời ẩn dụ của Trạng Trình và sự tinh ý của người học trò đã định hình cục diện cả một thời đại.
Nguồn: Chép trong Công dư tiệp ký (Vũ Phương Đề), qua “Việt sử giai thoại” của Nguyễn Khắc Thuần.
Di sản & ghi nhận
Tác giả Sứ hoa thi tập, Lâm tuyền văn (thơ Nôm). Dân gian tương truyền ông mang giống ngô từ phương Bắc về, được thờ làm phúc thần ở quê nhà.