1472 – ?
Lương Đắc Bằng
Bảng nhãn, nhà lý học, thầy của Trạng Trình
Quê quán / gốc tích: Hộ Trào (Hoằng Hoá, Thanh Hoá)
☯ Dịch học – Lý sốĐỗ Bảng nhãn năm 1499, làm quan đến Tả thị lang Bộ Lại. Trước cảnh triều Lê suy vi, ông dâng kế trị nước nhưng không được dùng. Ông cáo quan về mở trường dạy học, chuyên tâm nghiên cứu lý số.
Cuộc đời & sự kiện chính
- 1499
Đỗ Bảng nhãn khoa Kỷ Mùi.
Làm Tả thị lang Bộ Lễ, rồi Tả thị lang Bộ Lại.
- Thời Lê Tương Dực
Dâng “Trị bình thập tứ sách” (14 kế trị nước); vua khen nhưng không thi hành.
Cáo quan, mở trường dạy học ở Lạch Triều; về sau được triệu phục chức vẫn từ chối.
Nhận Nguyễn Bỉnh Khiêm làm học trò, truyền lại sách Dịch học “Thái Ất thần kinh”.
Kinh Dịch & Lý số
Sau khi cáo quan, Lương Đắc Bằng mở trường ở Lạch Triều, vừa dạy học vừa nghiên cứu lý số. Ông là một trong những người truyền dạy lý học Thái Ất sớm nhất được biết đến ở nước ta. Tinh hoa sở học ấy được truyền trọn cho người học trò xuất sắc nhất là Nguyễn Bỉnh Khiêm.
- Thái Ất thần kinh – bộ sách Dịch học ông truyền lại cho Nguyễn Bỉnh Khiêm
- Trị bình thập tứ sách – 14 kế trị nước dâng vua Lê Tương Dực
Tích truyện
Bộ sách trao tay
Chán cảnh triều chính rối ren dưới thời Lê Tương Dực, Bảng nhãn Lương Đắc Bằng treo mũ từ quan, về Lạch Triều mở trường. Học trò bốn phương tìm đến, trong đó có một chàng trai trẻ từ đất Vĩnh Lại: Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Người thầy sớm nhận ra học trò này khác hẳn mọi người. Cậu không chỉ thuộc kinh sách mà còn nhìn ra được lẽ biến dịch ẩn sau các con số và quẻ tượng.
Khi tuổi đã cao, biết mình không còn bao lâu, Lương Đắc Bằng gọi Nguyễn Bỉnh Khiêm đến bên giường. Ông trao bộ sách Dịch học “Thái Ất thần kinh”, thứ ông giữ gìn suốt đời, và gửi gắm người con trai nhỏ là Lương Hữu Khánh cho học trò dạy dỗ.
Nguyễn Bỉnh Khiêm giữ trọn lời thầy. Ông tinh thông Thái Ất, trở thành Trạng Trình lừng danh, còn Lương Hữu Khánh về sau cũng thành danh và là một trong những học trò nổi tiếng của Trạng Trình. Mạch lý học ấy cứ thế truyền từ thầy sang trò, qua nhiều thế hệ.
Nguồn: Theo các tư liệu về thầy trò Lương Đắc Bằng – Nguyễn Bỉnh Khiêm; chi tiết lời trăng trối thuộc truyền tụng.
Di sản & ghi nhận
Người đặt nền cho dòng lý học mà Trạng Trình kế thừa; con trai là Lương Hữu Khánh cũng thành danh nhờ theo học Trạng Trình.