1912 – 1984
Nguyễn Hiến Lê
Học giả, dịch giả, nhà giáo dục – tác giả hơn 120 đầu sách
Quê quán / gốc tích: Làng Phương Khê (nay thuộc Ba Vì, Hà Nội)
☯ Dịch học – Lý sốTốt nghiệp Cao đẳng Công chánh Hà Nội, ông vào làm việc ở miền Tây Nam Bộ. Sau đó ông dạy học ở Long Xuyên, rồi lên Sài Gòn mở nhà xuất bản, chuyên tâm viết sách. Ông để lại khoảng 120 tác phẩm về triết học, văn học, giáo dục, tự học. Cả đời ông tóm gọn trong hai chữ “HỌC và VIẾT”.
Cuộc đời & sự kiện chính
- Sau 1945
Nghỉ việc ở sở Công chánh, dạy học ở trường Thoại Ngọc Hầu (Long Xuyên).
- Đầu thập niên 1950
Bỏ nghề dạy, lên Sài Gòn mở nhà xuất bản, dành trọn thời gian tự học và viết sách.
- 1950s – 1970s
Dịch “Đắc nhân tâm”; viết bộ “Bách gia tranh minh” về các triết gia Trung Hoa.
- 1966 & 1973
Hai lần từ chối giải thưởng văn chương của chính quyền Sài Gòn.
- ~1979
Ở tuổi 67, viết “Kinh Dịch – Đạo của người quân tử”.
- 1984
Mất.
Kinh Dịch & Lý số
Nguyễn Hiến Lê viết “Kinh Dịch – Đạo của người quân tử” ở tuổi 67. Mục tiêu của ông là giảng Kinh Dịch dễ hiểu nhất có thể, chủ yếu tham khảo bản “Chu Dịch” của Phan Bội Châu. Như tựa sách cho thấy, ông thiên về nghĩa lý hơn bói toán: mỗi quẻ là một bài học về cách sống và xử thế của người quân tử. Văn ông rõ ràng, sáng sủa, nên đây thường là cuốn nhập môn được khuyên đọc đầu tiên.
- Kinh Dịch – Đạo của người quân tử (~1979)
- Đại cương triết học Trung Quốc (viết cùng Giản Chi)
- Bộ “Bách gia tranh minh” về Khổng, Mạnh, Lão, Trang, Hàn Phi…
Tích truyện
Hai chữ “tri túc”
Năm 1966, cuốn “Đại cương triết học Trung Quốc” của Nguyễn Hiến Lê và Giản Chi được trao giải văn chương. Ông từ chối. Năm 1973, Phủ Quốc vụ khanh đặc trách văn hoá Sài Gòn trao ông Giải Tuyên dương sự nghiệp, trị giá một triệu đồng, một món tiền rất lớn thời ấy. Ông lại từ chối, lần này công khai.
Ông cũng khước từ ghế Hội đồng Văn hoá Giáo dục, lời mời giảng dạy ở Đại học Văn khoa và nhiều trường đại học khác. Có người bảo ông kiêu ngạo. Ông chỉ đáp rằng mình tri túc theo đạo Nho, sống như vậy là đủ.
Sau năm 1975, vợ con ở Pháp, ông vẫn ở lại quê hương. Khi một cán bộ ngỏ ý đưa ông vào nằm Bệnh viện Thống Nhất, ông từ chối vì cho rằng mình không có công gì để được hưởng đặc quyền ấy.
Những năm cuối đời, ông viết về Kinh Dịch và đặt tựa sách là “Đạo của người quân tử”. Với người đã sống trọn đạo “biết đủ”, đó không chỉ là một cuốn sách giảng kinh, mà còn là lời tổng kết cả một đời người.
Nguồn: Báo Sài Gòn Giải Phóng và các tư liệu về cuộc đời Nguyễn Hiến Lê.
Di sản & ghi nhận
Người đầu tiên dịch và đặt tên cho “Đắc nhân tâm” ở Việt Nam; nhiều thế hệ học sinh lớn lên cùng sách tự học của ông.