1893 – 1954
Ngô Tất Tố
Nhà văn, nhà báo, nhà Nho, dịch giả kinh điển
Quê quán / gốc tích: Làng Lộc Hà (nay thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội)
☯ Dịch học – Lý sốMột số tài liệu ghi năm sinh của ông là 1894.
Học chữ Nho từ nhỏ, Ngô Tất Tố trở thành cây bút hiện thực hàng đầu với “Tắt đèn”, “Lều chõng”, “Việc làng”. Ông là nhà báo sắc sảo với hơn 1.300 bài viết dưới 39 bút danh. Ông cũng dịch và giới thiệu nhiều kinh điển phương Đông: Nho giáo, Lão Tử, Mặc Tử, Kinh Dịch.
Cuộc đời & sự kiện chính
- 1926
Ra Hà Nội làm báo cho An Nam tạp chí, sau vào Sài Gòn viết báo.
- 1939
Tiểu thuyết “Tắt đèn” bị cấm; ông bị giam vài tháng ở Hà Nội.
- ~1943
Ở tuổi 50, dịch và chú giải Kinh Dịch.
- 1946
Tham gia Hội Văn hoá cứu quốc, lên Việt Bắc kháng chiến, phụ trách Chi hội Văn nghệ Việt Bắc.
- 1948
Được bầu vào Ban chấp hành Hội Văn nghệ Việt Nam.
- 1954
Mất ở Bắc Giang, khi cuộc kháng chiến sắp thắng lợi.
Kinh Dịch & Lý số
Là một nhà Nho thực thụ, Ngô Tất Tố dịch và chú giải Kinh Dịch ở tuổi 50. Ông giảng theo lối nhà Nho truyền thống, dùng nhiều từ cổ. Vì vậy bản của ông được xem là khó đọc nhất trong các bản Dịch tiếng Việt hiện đại, nhưng cũng giữ được nhiều nhất phong vị kinh điển. Cùng với Lão Tử, Mặc Tử, Kinh Dịch nằm trong công trình đưa kinh điển phương Đông đến người đọc chữ quốc ngữ của ông.
- Kinh Dịch – dịch và chú giải (khoảng thập niên 1940)
- Lão Tử, Mặc Tử – dịch và giới thiệu
Tích truyện
Bao ngô của kẻ trộm
Ở làng Lộc Hà, có lần một người trong làng bị bắt vì ăn trộm ngô. Dân làng định đánh phạt theo lệ.
Ngô Tất Tố đứng ra xin cho người ấy. Ông cho rằng người ta đi trộm là vì đói kém, nên xin dân làng bỏ qua, đừng đánh phạt. Nhờ lời ông, người kia được tha.
Câu chuyện nhỏ ấy là chìa khoá để hiểu “Tắt đèn” và “Việc làng”. Đó cũng là tinh thần “thời” trong Kinh Dịch mà ông dày công chú giải: muốn xét đúng sai một việc, phải xét cả cái thế, cái hoàn cảnh đẩy con người tới việc ấy.
Nguồn: Theo lời kể của bà Ngô Thị Thanh Lịch, con gái nhà văn (báo Pháp Luật TP.HCM).
Di sản & ghi nhận
Vũ Trọng Phụng gọi ông là “một tay ngôn luận xuất sắc trong đám nhà Nho”. “Tắt đèn” với đoạn “Tức nước vỡ bờ” đã đi vào sách giáo khoa nhiều thế hệ.