1491 – 1585
Nguyễn Bỉnh Khiêm
Tên gọi khác: Trạng Trình, Bạch Vân cư sĩ
Trạng nguyên, nhà thơ, nhà tư tưởng
Quê quán / gốc tích: Trung Am (Vĩnh Bảo, Hải Phòng)
☯ Dịch học – Lý sốĐỗ Trạng nguyên dưới triều Mạc, ông dâng sớ xin chém 18 lộng thần nhưng không được nghe, bèn cáo quan về dạy học. Nhiều phe phái đều tìm đến xin lời khuyên của ông.
Cuộc đời & sự kiện chính
Theo học Lương Đắc Bằng ở xứ Thanh, được thầy trao bộ sách Dịch học “Thái Ất thần kinh”.
- 1535
Đỗ Trạng nguyên.
- 1542
Cáo quan về quê, dựng am Bạch Vân, mở trường dạy học.
- 1556
Qua học trò Phùng Khắc Khoan, ngầm khuyên Trịnh Kiểm tiếp tục tôn phò nhà Lê.
Tương truyền khuyên Nguyễn Hoàng: “Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân”.
- 1585
Mất ở tuổi 94.
Kinh Dịch & Lý số
Thuở trẻ, Nguyễn Bỉnh Khiêm theo học cựu Thượng thư Lương Đắc Bằng ở xứ Thanh và là học trò xuất sắc nhất. Trước khi mất, thầy trao cho ông bộ sách Dịch học “Thái Ất thần kinh”. Từ đó ông tinh thông lý số, xem thời vận, thế đất. Vua Mạc, chúa Trịnh, chúa Nguyễn đều tìm đến xin ông chỉ đường trong những việc hệ trọng. Hậu thế tôn ông là bậc thầy lý học của nước Nam.
- Thái Ất thần kinh – bộ sách Dịch học do thầy Lương Đắc Bằng truyền lại, gắn với tên tuổi ông
- Sấm Trạng Trình (Trình tiên sinh quốc ngữ) – các bài sấm lục bát lưu truyền trong dân gian, chưa xác định được phần nào do chính ông viết
- Lời khuyên nhà Mạc “Cao Bằng tuy tiểu, khả diên sổ thế” – Cao Bằng tuy nhỏ, có thể giữ thêm vài đời
Tích truyện
Một dải Hoành Sơn
Giữa thế kỷ XVI, quyền bính Nam triều nằm trong tay Trịnh Kiểm. Anh trai của Nguyễn Hoàng là Nguyễn Uông đã bị hãm hại, nên Nguyễn Hoàng ngày đêm lo mình sẽ là người tiếp theo. Ông kín đáo sai người tìm đến am Bạch Vân xin Trạng Trình chỉ cho đường sống.
Tương truyền khi sứ giả đến, Trạng Trình đang ngắm hòn non bộ trước sân. Ông không bàn chuyện thời cuộc, chỉ chậm rãi đọc một câu: “Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân” – một dải núi Hoành Sơn có thể dung thân muôn đời.
Nghe sứ giả thuật lại, Nguyễn Hoàng hiểu ngay ý thầy. Ông nhờ chị gái là Ngọc Bảo, vợ Trịnh Kiểm, xin cho mình vào trấn thủ đất Thuận Hoá ở phía nam dãy Hoành Sơn. Năm 1558, ông đưa gia quyến và người đồng hương vào Nam.
Từ một vùng đất biên viễn, họ Nguyễn gây dựng cơ nghiệp chín đời chúa, mười ba đời vua, mở cõi tới tận mũi Cà Mau. Người đời sau xem câu nói ấy là minh chứng cho tài nhìn thế đất, đoán thời vận của Trạng Trình.
Nguồn: Đại Nam thực lục tiền biên chép việc Nguyễn Hoàng hỏi kế; một số chi tiết do dân gian truyền tụng.
Di sản & ghi nhận
Tác giả Bạch Vân am thi tập; học trò nổi tiếng có Phùng Khắc Khoan, Lương Hữu Khánh.